Werkplaats Biopolitiek

08 Aug '08 - 767 W Vrije tarieven in zorg een stap te ver

In dagblad Trouw een opmerkelijk kritisch opinie-artikel van Jeltje Windsma, oud-internist, lid PvdA-werkgroep marktwerking in de zorg.
"Versnelde liberalisering van de gezondheidszorg, zoals minister Klink wil, zal de kosten opdrijven", zo introduceert Trouw het artikel.

De bijdrage hinkt op twee benen. Enerzijds wil Windsma de marktwerking 'afremmen' (dus niet afschaffen of terugdraaien). Anderzijds wil ze 'bezinning op alternatieven voor marktwerking' want: 'Bij marktwerking wordt de mens uit het oog verloren, de menselijke maat staat op het spel'.

Of de PvdA uberhaupt nog een deuk in een pakje marktwerking kan slaan is de vraag, maar de kritiek die Windsma uit en de vraag naar alternatieven die ze opwerpt in zo`n korte publieksgerichte bijdrage zijn het lezen waard.

Vrije tarieven in zorg een stap te ver

De stijgende kosten van de gezondheidszorg, ondanks demarktwerking, zijn voor minister Klink van volksgezondheid reden om al in 2009 door te gaan met het verder vrijgeven van de tarieven van de ziekenhuizen. Nu al is 20 procent van de tarieven vrij: de zogenaamde ’planbare’ zorg. Ziekenhuizen onderhandelen zelf met verzekeraars over de prijs. Volgend jaar moet 34 procent van de tarieven vrij worden, met voor het eerst ook ’niet-planbare zorg, zoals de behandeling van hart- en herseninfarcten.

De Nederlandse Zorg Autoriteit, die toezicht houdt op de zorgmarkten, heeft in april nog ernstige twijfels geuit over de effecten van de marktwerking in de zorg. Maar diezelfde NZa zegt nu geen aanwijzingen te hebben dat de marktwerking leidt tot verhoogde zorgconsumptie. Dus kan minister Klink conform het regeerakkoord zijn gang gaan.

Het parlement heeft in elk geval de plicht de feiten en cijfers van het NZa-onderzoek op te eisen en die te (laten) analyseren. De vraag is namelijk of de kostenstijging volledig kan worden toegeschreven aan het wegwerken van de wachtlijsten, zoals de minister veronderstelt. Kan het niet zijn dat ook een ruimere indicatiestelling een rol speelt, dat ziekenhuizen dus méér verrichtingen zijn gaan doen?

Mede gezien de grote scepsis van de achterban van de meeste politieke partijen, ook van het CDA, moet de Tweede Kamer het ministeriële besluit niet klakkeloos accepteren. Het parlement moet zich ook bezinnen op de negatieve effecten van marktwerking op de lange termijn, die zich nu al beginnen af te tekenen.

Liberalisering van de gezondheidszorg zal leiden tot een toenemende tweedeling. Er wordt steeds meer mogelijk, voor steeds minder mensen. Nu al geldt een eigen bijdrage van 150 euro voor iedereen. Dat is veel voor de bijstandsmoeder, maar een schijntje voor iemand die twee ton verdient. De minister heeft laten weten dat in de toekomst meer eigen bijdragen onvermijdelijk zullen zijn. Dit zien we al in België waar ook veel concurrentie is.

Concurrentie is een bedreiging voor de kwaliteit en de innovatie. In de VS zijn de vele privéziekenhuizen niet de beste, veel verrichtingen worden door verzekeraars niet vergoed en de opleiding van het personeel laat te wensen over.

Een ander punt is de instabiliteit van de ziekenhuisbranche door concurrentie, net zoals elders in het moderne bedrijfsleven. Ziekenhuizen gaan failliet of moeten ongewenste fusies aangaan. Ze worden bedreigd door de komst van steeds meer privéklinieken die winstgevende, ’planbare’ behandelingen naar zich toe trekken. Dit kan betekenen dat mensen hun vertrouwde streekziekenhuis en specialisten verliezen en verder moeten reizen.

Marktwerking heeft zich in de gezondheidszorg nog niet bewezen, eerder lijkt marktwerking te resulteren in stijging van de kosten. Daarom is het niet verstandig het tempo nu te versnellen, maar op de rem te trappen.

In dit verband is ook opvallend dat landen met de meest ver gevorderde privatisering ook de hoogste zorguitgaven noteren. In Europa staat Zwitserland bovenaan, de medische zorg kost er 10 procent van het bruto binnenlands product. In de VS 15 procent, mede door het hoge aantal onverzekerden. In landen met staatszorg liggen de kosten beneden het gemiddelde.

Minister Klink overschrijdt met het vrijgeven van niet-planbare zorg een ethische grens. Bij de planbare zorg ging het nog om betrekkelijk eenvoudige handelingen, de categorie medische zorg waar mensen voor kunnen kiezen en die uitstel verdraagt, bijvoorbeeld een nieuwe heup. Bij de niet-planbare zorg valt er niets te kiezen. Ziekten en ongevallen overkomen mensen.

Bij marktwerking wordt de mens uit het oog verloren, de menselijke maat staat op het spel. Vooral verpleegkundigen en verzorgenden voelen zich door het productiegerichte werken van de laatste jaren aangetast in hun beroepseer.

Het is tijd voor bezinning op alternatieven voor marktwerking, zoals maatschappelijk ondernemerschap en meer rechtvaardiger verdeling van de kosten, bijvoorbeeld door het fiscaliseren van de zorgverzekeringen, zoals Flip de Kam heeft gesuggereerd.