20 Feb '06 - 825 W Zelfmanagement tegen hoge ziektekosten?
Een hogere premie voor mensen die teveel eten, roken, alcohol drinken
en te weinig bewegen. Operaties van tienduizenden euro`s maar zelf
betalen als je een rood stickertje krijgt na een verplichte
gezondheidscheck. Verzekeraars smullen van dergelijke voorstellen.
Alexander van Loon, directeur van AXA verzekeringen durfde afgelopen
week het verst te gaan in het doen van dubieuze voorstellen 'om de
kosten van de gezondheidszorg te beperken'. Volgens het AD (*) wil Van
Loon dat mensen die doelbewust ongezond leven opdraaien voor de
medische kosten. 'Waarom moet de samenleving betalen?' Van Loon bepleit
ook een jaarlijkse gezondheidscheck bij de basisverzekering die dit
jaar is ingevoerd. Als een echte schadeverzekeraar zegt hij: 'Wie
onverzekerd auto rijdt moet zelf betalen als hij brokken maakt.
Waarom zouden we zo`n principe ook niet toepassen bij
zorgverzekeringen?'. De metafoor met autorijden bevalt de verzekeraar
goed want hij ziet al een verkeerslichtscenario voor zich: 'Na zo`n
gezondheidscheck krijg je een groen, oranje of rood stickertje. Rood is
de gevarenzone en zo iemand krijgt adviezen om zijn leefstijl te
veranderen. Niet roken, minder eten, meer bewegen dus. Als bij de
volgende controles blijkt dat de adviezen niet zijn opgevolgd, moet dat
consequenties hebben. Ook financieel'. Een levensreddende hartoperatie
– en alles wat er verder bij komt kijken - zal diegene volgens Van Loon
dan zelf moeten betalen. 'Dat loopt inderdaad al gauw in de
tienduizenden euro`s maar dat is dan de consequentie. Waarom zou de
samenleving moeten opdraaien voor iemand die willens en wetens zijn
lichaam verwoest?'
Van Loon deed een schepje hardvochtigheid bovenop een eerder voorstel
van Floris Sanders van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ).
Bij zijn afscheid als voorzitter van de RVZ op 18 januari lmaakte hij
discussie los over grenzen aan de solidariteit in de gezondheidszorg.
Sanders zei dat burgers die ongezond leven daarvan zelf maar deels de
ziektekosten moeten dragen. Hij bepleitte 'een hogere
ziektekostenpremie voor mensen die teveel eten, roken, alcohol drinken
en te weinig bewegen' (**) De RVZ voorzag minister Hoogervorst van VWS
eerder al van materiaal om een fameuze uitspraak te doen: 'Er bestaat
geen recht op ongezond leven' (***)
waanzinnige plannen
Gelukkig waren er in februari 2006 ook tegengeluiden. Het lijkt erop
dat steeds meer mensen gaan inzien dat het menens is met deze asociale
voorstellen. Oud VWS-minister Borst meldde tegen dergelijke hogere
premies te zijn, want het verband tussen ongezond leven en hoge
zorgkosten is twijfelachtig. Ongezonde mensen leven korter dus vanuit
de levensloop gezien is iedereen even duur, schreef Borst en werd
daarin gesteund door huisarts Peter de Ruiter die Sanders betoog
'waanzinnig' noemde (****). Ook Hans van Maanen bekritiseerde in de
Volkskrant fors de cijfers die Sanders gebruikte voor zijn betoog
(Floris sanders bedenkt de cijfers gewoon zelf).
Agnes Kant van de SP bracht daarbij in dat het 'eigen-schuld-dikke-bult
principe' niet past in de gezondheidszorg. Gezondheid kent nog altijd
een klassefactor (arme mensen hebben kortere levensverwachting dan
rijke). Kant vreest dat het argument dat je een kostenpost (een
hartoperatie bijvoorbeeld) had kunnen voorkomen door verzekeraars
uitgebreid kan worden tot opdraaien voor de kosten van een kind met
Down, dat je immers met een prenatale test in combinatie met abortus
had kunnen voorkomen.
Aleid Truijens reageerde op Sanders met de stelling dat gezond leven
een nieuw geloof is. Een lege cultus die voorbij gaat aan de
waardevolle kanten van oud worden, zoals wijsheid en levenservaring. De
fixatie op het lichaam moet ophouden, stelt Truijens, leve het
levensgenot. (****)
self-management
Hoogervorst begon bijna een jaar geleden de discussie met zijn
stelling: er bestaat geen recht op ongezond leven. Wie zal hem
tegenspreken? De kwestie moet anders geformuleerd worden om tot een
steekhoudend weerwoord te komen. Er bestaat wel een recht op leven en
ongezonde dingen horen bij het leven. Hoewel er enige consensus is over
wat ongezond is blijft 'ongezond leven' aan definitie-strijd
onderhevig. Verzekeraars smullen van toewijzen van verantwoordelijkheid
voor schade aan individuen, analoog aan auto-verzekeringen.
Minister Hoogervorst sluit echter vooral aan bij de trend van
self-management: mensen worden geacht zich als ondernemer op de
(arbeids)markt te begeven. 'In jezelf investeren' door je telkens te
up-daten om zo aantrekkelijk mogelijk te zijn voor de arbeidsmarkt is
het 'spel' wat ieder lijkt te moeten willen spelen. Op het gebied van
scholing ('life long learning') is die trend al langer zichtbaar, nu
komt daarbij de taak het lichaam fit te houden. Niet alleen om de baas
te plezieren door de WAO-kosten te drukken, maar om de kosten van de
gezondheidszorg betaalbaar te houden voor de staat en de zorg
winstgevender te maken voor verzekeraars.
(*) Ronald van Geenen, AD 13 februari 2006: 'Ongezond leven? Zelf de kosten betalen!'
(**) Margreet Vermeulen, Volkskrant 4 februari 2006: 'Elke kilo die erbij komt is aangegeten en niet verbrand'
(***) Jeroen Breekveldt, Nieuws[at]biopolitiek.nl, nummer 39, 21 april 2005: 'Genomics of gezondheid'
<http://www.biopolitiek.nl/pivot/entry.php?id=253>
Diverse briefschrijvers, Volkskrant 11 februari 2006: 'Dikke mens houdt economie draaiende'
(****) Aleid Truijens, Volkskrant 11 februari 2006: 'Leve de moddervette oma`s, luidkeels zingend achter de pannen'